Thursday, 31 August 2017

रोज मरे त्याला कोण रडे...

२६ जुलै २००५, मुम्बईच्या इतिहासातील एक काळा दिवस. मिठी नदीला आलेला पूर आणि सतत पडणारा पाऊस. जीवितहानि, वित्तहानि असं कितीतरी घडलं होतं त्या दिवशी. तब्बल ९००मीमी पाऊस पडला आणि कधी न मंदावणारी मुम्बई थाम्बली होती. आता तुम्ही म्हणाल की ह्या दिवसाची आठवण हा का बरं करून देतोय? ह्या दिवसाची आठवण कोणालाच नकोय पण २ दिवसापुर्वी म्हणजे २९ ऑगस्ट २०१७ रोजी असाच पाऊस इथे पडला आणि सर्वांना २६ जुलैची आठवण झाली. सकाळपासून पडत असलेल्या पावसाने दुपारी अगदी थैमान घातले आणि परिणामी मुम्बई भरली, पावसाच्या पाण्याने. ट्रेन थाम्बल्या, गाड्यांचा वेग मंदावला. दुपारी गुढगाभर असलेलं पाणी संध्याकळी कमरेपर्यँत आलं. नंतर पाऊस जसा थाम्बला तसं ते ओसरल पण तब्बल ८-९ तास ह्या पावसाच्या पाण्यात मुंबईकर अडकला होता.

दरम्यानच्या काळात अनेकांनी मदतीचे हात पुढे केले. जाती, धर्म विसरून सर्व एकमेकांना मदत करत होते ते फक्त मुंबईकर म्हणून. दुसऱ्या दिवशी मुम्बई पुन्हा त्याच वेगाने कामाला लागली. सर्वांनी मुंबईकरांच कौतुकसुद्धा केले. बघा, स्पिरिट बघा. मुंबईकरांच स्पिरिट ह्यावर रकानेच्या रकाने भरून लेख आले. पण कसले स्पिरिट आणि कसलं काय. खरंतर हा नाईलाज आहे मुंबईकरांचा. एक वर्ष दाखवा की मुम्बईमधे गुडघाभर पाणी साचल नाही, रस्त्यांना खड्डे नाहीत. असं एक वर्ष दाखवा फक्त. बरं भौगोलिक परिस्थिती आहे सर्व मान्य आहे पण आता जरा facts वर बोलुया. २००५ साली ९००मिमी पाऊस पडला आणि २९ ऑगस्ट २०१७ला जवळपास ३००मिमी. म्हणजे तब्बल ६००मिमी पाऊस कमी पडला. पण ह्या ३००मिमी पावसाने मुम्बई कमरेभर "भरून दाखवली" पण जर ९००मिमी पडला असता तर त्याने मुम्बई "बुडवून दाखवली" असती. ह्याची कल्पना करून बघा. असं काही झाल की एकतर भौगोलिक स्तिथि किंवा मग मुम्बईकर लोकांनी केलेला कचरा असं म्हणून त्यांच्यावर खापर फोडायला आम्ही मोकळे. कचरा हे एक कारण आहेच ह्या सर्वाचे पण त्यापेक्षाही जास्त ढिसाळ व्यवस्थापन आहे. जागोजागी मेट्रोमुळे पडलेले खड्डे, रस्त्यावर तर रस्ता तसाही दिसत नाही, खड्डेच खड्डे ह्यामुळे पावसामुळे त्रासलेल्या मुम्बईचा वेग खड्ड्यात गेला.

मग आपण म्हणणार की पाऊसच इतका पडला त्याला आम्हीतरी काय करणार? बरोबर ना साहेब. पावसाने त्याच्या पद्धतीने पडून दाखवलं पण त्या आधी व्यवस्थापन नीट करून आपण का नाही दाखवलं? आता पाऊस काय तुम्हाला विचारून पडणार का? की बाबा झाली का तयारी? पडू का आता? नाही ना? प्रत्येक शहराची एक आपत्ति व्यवस्थापन नावाचा प्रकार असतो. काही वर्षापूर्वी चेन्नई मधे असाच पाऊस पडला. चेन्नई अगदी पाण्याखाली गेलेलं. त्यानंतर ते चिखलफेक नाही करत बसले. त्यांनी एक अभ्यास कमिटी बसवली. त्या कमिटीने एक रिपोर्ट दिला आणि त्यात म्हटले होते की हवामानात होणारे बदल ह्यामुळे आता पावसाचे प्रमाण वाढेल आणि किमान २००मिमी पाऊस दरवर्षी पडण्याची शक्यता वर्तवली होती. २००५ ते २०१७, तब्बल १२ वर्षे झाली तरी आपण ह्यातून काही धडा घेत नाही. ३५०००कोटी वार्षिक बजेट असलेली आमची महापालिका नक्की करतेय काय? आमच्या घरात डेन्ग्यूच्या अळ्या सापडल्या की आपण आमच्यावर कारवाई करणार मग रोज खड्ड्यात जाऊन येऊन ज्यांना मणक्याचे, पाठीचे आजार झालेल्या लोकांनी महापालिकेला का दोषी ठरवू नये. तुम्बलेल्या पाण्यातून लेप्टो सारखे आजार पसरून ज्यांना त्याचा त्रास होईल त्याची नैतिक जबाबदारी महापालिका घेणार काय?

बॉम्बस्फोट असो, आतंकवादी हल्ला असो किंवा हे कालसारखी तुम्बलेली मुम्बई असो, मुम्बईकर आपलं स्पिरिट नेहमीच दाखवतात. त्याबद्दल मुम्बईकरांना सलाम. पण किती वर्ष हे स्पिरिट दाखवायच? ह्या स्पिरिटमधे नाईलाज आहे. मुम्बईची ही अवस्था पाहता एकच म्हणावं लागेल, "रोज मरे त्याला कोण रडे?"

---- एक मुम्बईकर

Thursday, 27 July 2017

आरोग्यम धन संपदा....

आरोग्यम धन संपदा

मागच्या एका ब्लॉग मध्ये मी पालघर जिल्ह्यातील आदिवासी पाड्यात असलेल्या अंधश्रद्धेविषयी माहिती दिली होती. मेडिकल ट्रीटमेंटच्या अभावी कशाप्रकारे एका मुलीला आपला जीव गमवावा लागला ह्याची माहिती मी दिली होती. (त्या ब्लॉगची लिंक मी देत आहे दुर्दैव.... http://prathamesh10dulkar.blogspot.com/2017/07/blog-post.html ) ह्यावर आमच्या ग्रुप मार्फत काही करता येईल का हे मी पाहात होतो. त्यासाठी मी काही डॉक्टर्स सोबत चर्चा केली. काही सामाजिक संस्थांसोबत चर्चा केली. त्यानंतर एका निष्कर्षाप्रत मी पोहोचलो.

त्यातील आरोग्यासंबंधीचा मुद्दा मी आपल्या समोर मांडत आहे. सप्टेंबर महिन्यात आम्ही त्या विभागात एक आरोग्य शिबीर करणार आहोत. ह्या आरोग्य शिबिरात शाळेतील व गावातील इतर मुलांची तपासणी करण्यात येईल. त्याचे रेकॉर्डस् आमच्याकडे ठेवण्यात येतील. त्या रेकॉर्डस् नुसार तिथे एक फॉलोअप घेतला जाईल. त्यासाठी महिन्यातून एकदा डॉक्टर्स तिथे जातील आणि तपासणी करतील. काही मेजर आजार दिसला तर त्यांचे उपचार करण्यासाठी मदत करण्यात येईल. आरोग्य सोबतच त्या गावकऱ्यांच्या मनातील अंधश्रद्धा काढून टाकण्यासाठी काही वर्कशॉप्स, लेक्चर्स सुद्धा आम्ही करणार आहोत. साधारणतः मेडिकल ट्रीटमेंटला नकार हा ३ गोष्टींमुळे दिला जातो. १) अंधश्रद्धा, २) भीती आणि ३) उपचारांसाठी लागणाऱ्या पैशांची कमी. ह्यातील मुद्दा क्रमांक १ आणि २ ह्या दूर करण्यासाठी आपले लेक्चर्स, वर्कशॉप्स हे उपयोगी पडतील. तसेच मेडिकल ट्रीटमेंट नंतर जे काही लोक बरे होतील तसं त्यांच्या मनातून ह्या गोष्टी हळू हळू कमी होतील. पण ह्या गोष्टीला बराच वेळ द्यावा लागेल. राहिला मुद्दा क्रमांक ३, पैशांची कमतरता. आजूबाजूच्या विभागातले लोक हे दैनंदिन रोजावर काम करतात. वीटभट्टी वैगरे वरती ते कामाला आहेत. त्यामुळे उत्पन्नाचे साधन हे अत्यंत कमी आहे. त्यासाठी म्हणून गावातील गरजूंना, विशेषकरून स्त्रियांच्या हाताला काम कसे मिळवून देता येईल ह्याचा प्रयत्न आम्ही करत आहोत. जेणेकरून त्यांनी बनवलेल्या वस्तूंना मुंबई, पुणे सारख्या शहरात मार्केट उपलब्ध करून देता येईल आणि त्यातून त्यांच्या उत्पन्नाची सुरुवात होईल. सुरवात हि अगदीच मोठी नसेल, पण काही दिवसातच हि लहानशी सुरुवात मोठी व्हायला वेळ सुद्धा लागणार नाही. 

हे काम आमच्या एका ग्रूपमार्फत करताना आम्हाला समाजातील विविध संस्थांची, व्यक्तींची गरज आहे. जे ह्या उपक्रमात आपापल्या परीने जी मदत करू शकतील ती मदत अपेक्षित आहे. आपण डॉक्टर असाल तर तुम्ही महिन्यातून १ दिवस (रविवार) ह्या कामासाठी देऊ शकता. आपण एखाद्या संस्थेचे सदस्य असाल तर संस्थे मार्फत आरोग्य शिबिराला मदत करू शकता. वैयक्तिकरित्या आपण आरोग्य शिबिरात होणाऱ्या, पुढील फॉलोअप मधील येणाऱ्या खर्चाचा वाटा तुमच्यापरीने उचलून, श्रमदान करून आम्हाला मदत करू शकता.

बाबा आमटेंचं एक फार सुंदर वाक्य ह्या निमित्त्ताने मला आठवलं. " निःस्वार्थ सेवा हा सामाजिक कार्याचा आत्मा असतो". आपली मदत हि आमच्यासाठी आणि त्यापेक्षाही जास्त समाजातील त्या दुर्बल घटकांसाठी अमूल्य असेल. आपल्याला आमच्यासोबत ह्या कार्यात सहभागी व्हायचं असेल तर मेसेजच्या शेवटी दिलेल्या क्रमांकावर संपर्क करा.

धन्यवाद. 

प्रथमेश श. तेंडुलकर (चैतन्य मित्रमंडळ)
संपर्क :- ९८६९३७१५८० (Whatsapp वर उपलब्ध) / ७०३९४६४२९१

Sunday, 23 July 2017

वृक्षवल्ली आम्हा सोयरी - २०१७...

#वृक्षवल्ली आम्हा सोयरी - २०१७...

चैतन्य मित्रमंडळातर्फे गेल्या 3 वर्षात अनेक उपक्रम करण्यात आले. त्यातील एक महत्वाचा उपक्रम म्हणजे वृक्षारोपण. जुलै २०१६ मधे वात्सल्य ट्रस्टच्या व्रुद्धाश्रमाच्या जागेवर आम्बा, साग, वड अश्या एकूण ५५-६० झाडांचे रोपण आम्ही केले होते. हा आमच्या ग्रूप तर्फे केलेला पहिला वृक्षारोपण कार्यक्रम. तेव्हा सांगितल्याप्रमाणे वर्षभर आम्ही त्या झाडांची नीट काळजी घेतली आणि त्याचा परिणाम म्हणजे लावलेल्या झाडान्पैकी १००% झाडे जगली.

गेल्यावर्षीप्रमाणे ह्या वर्षीसुद्धा आम्ही ( चैतन्य मित्रमंडळ - बाळशिवाजी ग्रूप - स्वराज्य ग्रूपतर्फे ) २३ जुलै २०१७ रोजी वाशिन्द येथील रावतेपाडा येथील प्रगट वीघ्नेश माध्यमिक शाळेच्या परिसरात वृक्षारोपण करण्यात आले. जाम्भूळ, आम्बा, पारिजातक अश्या एकूण ५५ झाडांचे रोपण आम्ही केले. तीनही ग्रूप मिळून काम करतानाचा हा अनुभव खूप मस्त होता.

ह्या झाडांचे रोपण करताना एक अभिनव कल्पना आम्ही राबवली. प्रत्येक झाडाला शिवाजी महाराजांच्या एक एक गडाचे नाव आम्ही दिले. रोपण करताना आणि त्या आधी मुलांना प्रत्येक गडाबद्द्ल माहिती दिली गेली. गडांचा इतिहास आणि महत्व सांगण्यात आले. ह्याचा उद्देश एकच होता, तो म्हणजे आपल्या महाराजांचा इतिहास, गडकिल्ल्यांची माहिती एका पिढी कडून दुसऱ्या पिढी पर्यंत पोहोचवणे आणि आपला वारसा, वैभव जतन करणे. गडकोट हे आपले वैभव आहे, महाराजांनी केलेल्या पराक्रमाचे साक्षीदार आहेत. ह्याच गडकिल्ल्यांच्या संवर्धनाचा मेसेज आम्ही लोकांना देण्याचा एक प्रयत्न केला.

वृक्षारोपण झाल्यावर पुढील उपक्रमाची आखणी व त्यावर चर्चा करण्यात आली. त्याबद्दल वेळोवेळी आपल्याला कळवले जाईलच. प्रत्येक उपक्रमात आमचा ग्रूप थोडा थोडा वाढतोय. प्रतिपदेचा चंद्र जसे कलेकलेने वाढतो तसंच चैतन्य मित्रमंडळ ह्या ३ वर्षात कलेकलेने वाढलय. सुरूवतीला १० हातांनी (५ व्यक्ती) होणारी मदत आज ३० हातांनी होतेय. ह्याच ३० हातांच बळ ३०० हातांच व्हावे म्हणून आपणही आमच्या उपक्रमात सहभागी व्हा ही नम्र विनंती.

सहभागी झालेल्या सर्व सहकार्याँचे मनापासून धन्यवाद. ह्यापुढेसुद्धा तुमची अशीच साथ मिळेल ही अपेक्षा. कोणाला आमच्या ग्रूप सोबत उपक्रमात सहभागी व्हायचे असेल तर मेसेजच्या शेवटी दिलेल्या नम्बर वर सम्पर्क करा.

चैतन्य मित्रमंडळ
सम्पर्क :- 9869371580 / 7039464291

*Please visit our fb page. Click on the link given bellow...

https://www.facebook.com/%E0%A4%9A%E0%A5%88%E0%A4%A4%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%AF-377275462464189/

Saturday, 15 July 2017

दुर्दैव....

दुर्दैव....

चैतन्यचं काम करताना अनेक आदिवासी पाड्यांना भेट आम्ही देत असतो. त्या निमित्ताने आम्ही वासिंद जवळील रावतेपाडा येथे भेट देण्याचा योग्य आला. तिथल्या प्रगट विघ्नेश माध्यमिक विद्यालय येथे ई - लर्निंग सुविधा आम्हाला सुरु करायची होती. तेव्हा तिथल्या सरांकडून इयत्ता नववीत शिकणाऱ्या मुलीबद्दल मला समजलं. त्या मुलीला काहीतरी आजार झाला इतकंच मला समजलं होतं. मी माझ्या ओळखीतल्या डॉक्टरांना कॉन्टॅक्ट केला तेव्हा त्यांनी तिला हॉस्पिटल मध्ये घेऊन यायला सांगितले. खरा प्रॉब्लेम तर इथून सुरु झाला होता. आदिवासी पाडा आणि तिथले लोक हे औषधं, डॉक्टर ह्यापासून चार हात नव्हे तर किंबहुना कोसो दूर असल्याचं आम्हाला दिसलं. कारण जेव्हा त्या मुलीच्या पालकांना त्या शिक्षकांनी डॉक्टरांकडे घेऊन जायची तयारी दर्शवली तेव्हा त्यांनी त्याला साफ नकार दिला. त्या विभागात फिरताना आम्हाला जवळपास एखादं हॉस्पिटल तर सोडाच पण साधा दवाखानासुद्धा दिसला नाही. सरकारी आस्थेच हे एक अपयशच म्हणावं लागेल. पण मुंबईसारख्या मेट्रोसिटी पासून काही किलोमीटर अंतरावर असूनसुद्धा मूलभूत सुविधांचा अभाव हे सर्वांसाठीच लज्जास्पद आहे आणि सरकारसाठी जास्त.

आमच्या काही प्रयत्नांमुळे त्या मुलीचे पालक तिला के.ई.एम. हॉस्पिटलला घेऊन यायला तयार झाले. ९ जुलैला त्या मुलीचे पालक तिला घेऊन आले. तिची परिस्थिती बघवत नव्हती. तिचा एक पाय पूर्ण काळा पडला होता आणि ती वेदनेने कळवळत होती. ओळखीचे डॉक्टर तिथे होतेच. शाळेचे एक सर, आणि आमच्या ग्रुपचे मेम्बर्स तिथे प्रत्यक्ष हजर होते. डॉक्टरांनी ताबडतोब तिचं चेकअप केलं आणि त्यात काही धक्कादायक गोष्टी समोर आल्या. त्या मी पुढे सांगेनच. पण तिला गँगरीन झाला होता आणि तो पसरला होता. तिचा पाय कापावा लागणार होता आणि पर्याय नव्हता. तिच्या पालकांनी ऑपेरेशन करायला साफ नकार दिला. डॉक्टरांनी त्यांना खूप समजावले आणि हे सुद्धा सांगितलं की जर हिच्यावर आता उपचार झाले नाहीत तर पुढील १५-२० दिवसात हिला जीव गमवावा लागेल. पण इतक ऐकून सुद्धा ते तयार झाले नाहीत. कारण त्यांचा डॉक्टर, हॉस्पिटल ह्या गोष्टींवर विश्वासच नव्हता. शेवटी ते तिला घेऊन गेले घरी. आणि आज १५ जुलैला त्या मुलीचा दुर्दैवी अंत झाला.

ह्या गोष्टीला जबाबदार कोण? त्या मुलीचे आई वडील? मूलभूत आरोग्य, शिक्षण न पुरवणारं सरकार? की त्यामुलीचं नशीब? कारण जेव्हा डॉक्टरांनी त्या मुलीचं चेकअप केलं तेव्हा अनेक धक्कादायक गोष्टी माझ्या समोर आल्या. त्या मुलीला गँगरीन झाला होता. आणि ह्या गोष्टीला १ महिन्यापेक्षा जास्त होऊन गेलेला. आणि म्हणूनच ते विष त्या मुलीच्या शरीरात पसरत गेलं. मग एक महिना हे लोक करत काय होते? ह्या प्रश्नाचा शोध घ्यायचा प्रयत्न मी केला तेव्हा काही शक्यता समोर आल्या. त्या म्हणजे सगळ्यात आधी एखाद्या रोगाबद्दल तिथल्या लोकांचं असलेलं अज्ञान. दुसर म्हणजे गरिबी आणि शिक्षणाचा अभाव. तिसरं म्हणजे मूलभूत सोयी सुविधा जस आरोग्य सुविधांचा अभाव आणि जरी त्या उपलब्ध झाल्या तरी तिथपर्यंत पोहोचण्यासाठी लागणाऱ्या दळणवळणाच्या गोष्टींचा अभाव आणि सर्वात महत्वाचं म्हणजे अंधश्रद्धा. लोक ताप खोकला ह्यासाठी सुद्धा बुवा-बाबाकडे जातात. स्वतःला पुरोगामी म्हणवणर्या आपल्या सर्वांसाठी ही एक चपराक आहे.

Whatsapp, फेसबुक ह्यासारख्या virtual जगात राहणाऱ्या आपल्या नेटकरी लोकांपर्यंत ह्या बातम्या क्वचितच पोहोचत असतील. अश्या कितीतरी मुली आपला जीव ह्यामुळे गमावत असतील. आता ह्यासाठी आम्ही आमच्या ग्रुपतर्फे जे जे जमेल ते ते करणार आहोत. कारण निदान रावतेपाडा विभागात तरी पुन्हा कोणाची अशी अवस्था होऊ नये अशी अपेक्षा आहे. ह्याला आपण एक लढा म्हणू शकतो. हा लढा कुठल्या व्यक्ती विरुद्ध किंवा सरकार विरुद्ध नाही. हा लढा आहे विचारांचा. आपले विचार त्यांना पटवून देण्याचा. हे काम करताना, हा विचारांचा लढा लढताना, ह्या कामात आम्हाला आपल्या मदतीची सुद्धा गरज लागेल. निदान आत्तातरी ह्या व्हर्च्युअल जगातून बाहेर येऊया आणि सर्वांनी मिळून एक विचाराने ह्यासाठी काम करूया.

आमच्या चैतन्य ग्रुपची लिंक मी शेवटी देत आहे. ज्यांना आमच्या ग्रुप सोबत काम करायचे आहे किंवा आपले काही सजेशन असतील तर आम्हाला संपर्क करू शकता. वाट बघतो आहे.

प्रथमेश श. तेंडुलकर
९८६९३७१५८० / ७०३९४६४२९१

https://www.facebook.com/%E0%A4%9A%E0%A5%88%E0%A4%A4%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%AF-377275462464189/?ref=aymt_homepage_panel

Saturday, 29 April 2017

कुणी तूर घेता का रे तूर...


नटसम्राट नाटकात परीस्थीतीने गांजलेला आणि दैवाने साथ सोडलेला नट अगतीकतेने "कुणी घर देता का रे घर" असे विचारत फिरताना आपण पाहिलंय. तसच आधी आसमानी आणि आता सुल्तानी संकटाने ग्रासलेला आमचा शेतकरी "कुणी तूर घेता का रे तूर..." असा प्रश्न विचारतो आहे. निसर्ग कोपला की आसमानी संकट येते, ज्या संकटातून शेतकरी आधीच भरडला जात होता आणि आता निसर्गाने भरभरून दिलं तर आता सुल्तानी संकटात अडकला आहे.

आपल्याला आठवत असेल तर पहा, गेल्याच वर्षी तूरीचे भाव गगनाला भीड़ले होते. बाजारातून तूर गायब झाली होती. काही व्यापारांनि साठेबाजी करून क्रूत्रिम तूट निर्माण केली होती. मग सरकारने छापे घालून साठे बाहेर काढले आणि काही प्रमाणात तूर आयात केली तेव्हा कुठे तूरीचे दर काहीसे नियंत्रणात आले. त्यावेळी सरकारने शेतकऱ्यांना तूरीचे उत्पादन घेण्यास प्रोत्साहित केले होते. त्याच सोबत तूर आयात सुद्धा केली. पण ते करताना ह्या वर्षी तुरीच उत्पादन किती होईल ह्याचा अंदाज घेण्यात सरकारी यंत्रणा पूर्णपणे निरुपयोगी ठरली. त्याचाच परिणाम तूर खरेदीवर झालेला दिसतोय. गेल्यावर्षी साधारणतः ४४ लाख क्विन्टल तूरीच उत्पादन घेण्यात आल होत आणि ह्यावर्षी तेच उत्पादन साधारण २०० लाख क्विन्टल इतक झालं. म्हणजेच गेल्यावेळेपेक्षा ५ पट जास्त. आता इतक उत्पादन झालं म्हणून शेतकरी आनंदाने तूर विकायला गेला पण तूरीचे भाव गडगडले. ९०००रु चा भाव मिळेल ह्या आशेवर गेलेला शेतकऱ्यांच्या हाती ३५००रु ची कोय ठेवली व्यापार्याँनी. ज्यांच्याकडे साठवून ठेवायला जागा होती त्यानी नंतर भाव वाढेल म्हणून तूर साठवली पण ज्यांच्याकडे जागा नव्हती त्यांनी कवडिमोल भावाने विकली. सरकारने आधीच तूर आयात केलेली असल्याने सरकारकडे सुद्धा साठवायला जागा नाही. त्यामुळे नाफेडच्या बाजारात जरी भाव ५०५०रु असला तरी तूर विकली जात नाही आहे.

ह्यावर्षी तूरीच किंवा इतर पिकांच उत्पादन किती होईल आणि जास्त झालंच तर साठवण करण्याची क्षमता किती आहे ह्याचा अंदाज घेण्यात सरकारी यंत्रणा सपशेल कुचकामी ठरल्या आहेत. आणि त्याचा फटका आज तूर उत्पादक शेतकऱ्यांना बसतो आहे. भाव मिळत नाही म्हणून शेतकरी जेव्हा आपल उभ पीक जाळतो तेव्हा सरकारच्या नावाने एक दिवस सूतकच पाळत असतो हे सरकारला कधी कळणार ? निसर्गाने भरभरून दान दिले असताना सरकारी सहाय्य शेतकऱ्यांना मिळाले तर हे प्रश्न नक्कीच सुटू शकतात. ते सोडवण्याची इच्छाशक्ती सरकार कडे नक्कीच आहे. पण ती प्रत्यक्षात येईल का ? हा खरा प्रश्न आहे. नाहीतर हे शेतकऱ्यांसाठी तरी "अच्छे दिन" म्हणता येणार नाहीत.

प्रथमेश श. तेंडुलकर

Sunday, 5 March 2017

आपण हे का करतोय?

आपण हे का करतोय?

गेले 2 वर्ष सतत चैतन्य मित्रमंडळातर्फे अनेक सामाजिक उपक्रम आम्ही करत असतो. आमच्यापैकी प्रत्येक जण काही ना काही कामात म्हणा, नोकरी, व्यवसाय, शिक्षण ह्यात व्यस्त आहे तरी ह्या कामासाठी महिन्यातले एक-दोन दिवस प्रत्येक जण देतात. काही जण तर आपापल्या घरचा विरोध पत्करून ह्या उपक्रमात सहभागी होतात. का? कशासाठी? हा प्रश्न विचारायचं कारण इतकंच की आपल्या इथले काही लोक ह्या कामाची टिंगल टवाळी करतात. त्याला मदत तर सोडाच पण विरोधच जास्त करतात. त्या सर्वांना माझ हे उत्तर,

आज आमच्या ग्रूप मधे अनेक जण आहेत. काही जण अगदी सुरुवातीपासून आहेत. काही नव्याने आले आहेत. पण प्रत्येक जण प्रत्येक उपक्रमात पहिला उपक्रम असल्या सारख काम करतात. तीच ऊर्जा, तेच dedication. वात्सल्य च्या सर्व मुलांना घेऊन आम्ही जेव्हा पिकनिकला गेलो होतो तेव्हा स्नेहा, सुवर्णा, आशीष असे सर्व मिळून आम्ही ती पिकनिक घेऊन गेलो होतो. तेव्हा अगदी सुरुवातीपासून ते मुलांना वात्सल्य मधे नेइपर्यंत सर्व जण मुलांवर लक्ष ठेऊन होते. इतकंच कशाला, आम्ही आदिवासी विभागात एक आरोग्य शिबिर घेतले. हे शिबिर यशस्वी व्हावे ह्यासाठी गणेश ह्या माझ्या मित्राने बरीच मेहनत घेतली. कुठल्याही मोबदल्याची अपेक्षा न करता तो सतत हे काम करत होता. आमच्या सोबत आलेले डॉक्टर्स, कोणतीही वायफळ अपेक्षा न करता त्यांनी ह्या उपक्रमात सहभाग घेतला. काही जण तर विरार वरून आले होते नेरळला. विरार टू नेरळ म्हणजे जवळपास ट्रेनचा चार तासांचा प्रवास. त्यात आलेला थकवा आणि ट्रेन मधली गर्दी. हे ऐकूनच अनेकांना दमल्याचा फील आला असेल पण इतक होऊन सुद्धा येताना दादरला उतरल्यावर त्यांच्या चेहऱ्यावर कुठल्याही प्रकारचा त्रास अथवा दमल्याचा लवलेशही नव्हता हे विशेष. वाशिंद येथील आदिवासी पाड्यात जेव्हा जागरूकता शिबिर घेण्यात आले तेव्हा सुद्धा प्रचंड गरम होत असतानाही ह्या उपक्रमात सर्वजण उत्साहाने काम करत होते.

का करतात हे सर्व? कोण लागतात ते लोक ह्यांचे? बर हे करून काय आर्थिक लाभ होतो अस कोणाला वाटत असेल तर तेही नाही, उलट तिथे जाण्यासाठी लागणारे पैसे प्रत्येक जण मिळून उभे करतात. तरी आम्ही हे करतोय ह्याच कारण एकच आहे. रोज बातम्या वाचून एसी रूम मधे बसून चहा-कॉफीचे घोट घेत त्यावर social मीडियातून चर्चा करण्यापेक्षा social कामातून मदत करणं आम्हाला जास्त पटत. आपल्या सोबतच्या प्राण्यांना लागले तर दूसरे प्राणी सुद्धा रडतात. जर ही जाणीव प्राण्यांना आहे तर आपण माणूस आहोत.

प्रबोधनकार ठाकरे ह्यांचं एक अप्रतिम वाक्य आहे. माणसाच्या मनातील संवेदना आणि आत्मसन्मान मेला की उरतात फक्त सापळे. आम्हाला सापळे बनून जगायचं नाही म्हणून आम्ही हे करतोय. आणि हो, हे सर्वांना शक्य आहे. ठरवले तर काहीच अशक्य नाही.

धन्यवाद
प्रथमेश श. तेंडुलकर

Thursday, 12 January 2017

पानिपत - ध्वज विजयाचा उंच धरा रे...

१४ जानेवारी १७६१, महाराष्ट्राच्या इतिहासातील एक सुवर्णाक्षरात लिहावा असा दिवस, असा क्षण. छत्रपतींचा इतिहास वाचताना किंवा ऐकताना ज्याचे उर अभिमानाने भरून येत नाहीँ आणि पानिपत वाचताना ज्याचे मन हळव होत नाहीँ, तो मराठी नाहीच.
पानिपत मी 2 वेळा वाचलय, पण दोन्ही वेळेला मला दोन वेगवेगळ्या गोष्टी लक्षात आल्या.

पानिपतची लढाई, ह्यात जरी मराठ्यांचा जबरदस्त पराभव झाला तरी त्या पराभवात अनेक असे क्षण आहेत जे आयुष्यभर जपून ठेवावे, अश्या अनेक गोष्टी आहेत ज्यात मराठे हरून सुद्धा जिंकले आहेत. पानिपत वाचताना एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवते ती म्हणजे पानिपतची लढाई ही तरुणांची होती. सदाशिवरावभाऊ पेशवे असोत किंवा मराठयांचा सर्वात मोठा शत्रू अहमदशाह अब्दाली हे तीशीच्या घरातले होते. विश्वासराव पेशवे तर अगदीच तरुण म्हणजे १७-१८ वर्षांचे होते. मल्हारराव होळकर, विंचुरकर असे काही मराठा सरदार फक्त साठीच्या घरात होते. भाऊसाहेब पेशवे, विश्वासराव पेशवे, समशेर, इब्राहिमखान गारदी, जनकोजी शिंदे, म्हल्लारराव होळकर, विँचुरकर ई. इतकी मोठी आणि ताकदीची फौज असूनसुद्धा मराठे का हरले? हा प्रश्न पानिपत वाचताना नक्कीच पडतो.

पानिपतच्या युद्धात आपण का हरलो ह्याचा विचार करायचा झाला तर अनेक लोक म्हणतात की भाऊसाहेब पेशवे ह्यांनी गनिमी कावा न वापरता मैदानी लढाई स्वीकारली पण खरं बघायच झाल तर मैदानी लढाईला पर्याय नव्हता. गनिमी कावा करून लढणे ह्यासाठी एखादा आडोसा लागतो. शिवरायांनि गनिमी कावा सह्याद्रीच्या पर्वतरांगात केला पण उत्तरेकडे जिथे ही लढाई झाली तिथे इतके मोठे डोंगर आणि पर्वतरांगा नाहीँ. त्यामुळे मैदानी लढाईला पर्याय नव्हताच. ह्या मैदानी लढाईसाठी मराठ्यांनी पूर्ण तयारी केलेली. लाम्ब पल्ल्याच्या तोफा ज्या इंग्रज आणि पोर्तुगीज ह्यांच्याकडे होत्या त्या तोफा मराठ्यांनी घेतल्या. इब्राहिमखान सारखा योद्धा तोफखान्याचा प्रमूख नेमणे ह्यातच भाऊसाहेब पेशव्यांची दूरद्रुष्टी दिसते. मराठ्यांनी लढाईचे नवीन तंत्र अवगत केले होते. पण मग चुकलं कुठे? चुकलं ते पेशव्यांनी केलेल्या हलगर्जीपणात. भाऊसाहेब उत्तरेकडे फौजेसह काळाच्या मगरमिठीत अडकले असताना पुण्याहून कुठलीच मदत तिथे पोहोचली नाही. ना आर्थिक मदत आली ना अतिरिक्त फौज आली. प्रत्यक्ष लढाईच्या वेळी मराठी फौज जवळपास १४-१५ दिवस उपाशी होती. कंदमुळे आणि चिकणमाती खाऊन ती लढली होती. कडाक्याच्या थंडीत इतके दिवस उपाशी राहणे हे कोणत्याच फौजेला शक्य नव्हत.

इतक असूनसुद्दा मराठे प्राणपणाने लढले. मोठा पराक्रम त्यांनी गाजवला. दुपारपर्यंत मराठ्यांनी इतका मोठा पराक्रम गाजवला की अब्दाली परतीच्या प्रवासाची तयारी करत होता. अब्दालीची सुरुवातीची फौज पूर्णपणे कापून निघाली होती. अब्दालीने त्याच्या बखरीत लिहून ठेवलं आहे की "मराठे ज्या त्वेशाने लढत होते तो आवेग पाहून आज रुस्तुम असता तर त्यानेही तोंडात बोटे घातली असती". असा असामान्य पराक्रम मराठे गाजवत होते पण १४-१५ दिवसांची उपाशी फौज कितीकाळ तग धरणार होती? मराठयांच्या दुर्दैवाने म्हणा किंवा अब्दालीच्या सुदैवाने, मराठी फौजेची ताकद कमी होत होती. आणि त्याचाच फायदा अब्दालीच्या ताज्या दमाच्या फौजेने घेतला आणि सर्व मराठी फौज कापून निघाली. त्यातच होळकर आणि विंचुरकर ह्यांनी मोक्याच्या क्षणी घेतलेली माघार ही सुद्धा मराठ्यांवर उलटली आणि मराठी फौजेचा सम्पूर्ण पराभव झाला.

असामान्य शौर्य, निर्भीडपणा, देशाच्या संरक्षणासाठी धावून जाणे असे अनेक सद्गुण आपल्याला ह्या युद्धात दिसतात पण आपले सैन्य शत्रूच्या कोन्डित सापडली असताना प्रचंड बेफीकीरी, भाऊबन्दकी असे अनेक दुर्गुण सुद्धा प्रकर्षाने जाणवतात. दत्ताजी शिंदे ह्यांनी केलेली "बचेँगे तो और भी लढेन्गे" ही घोषणा सदैव प्रेरणादायीं आहे. म्हणूनच पानिपतच युद्ध कधीच विसरता येणार नाहीँ.

धन्यवाद
जय महाराष्ट्र
प्रथमेश तेंडुलकर